Reablement helpt ouderen hun eigen leven te leiden
Met de vergrijzing neemt de druk op de (thuis)zorg voor ouderen toe. Er komen meer zorg- en hulpvragen en het aantal professionals groeit niet mee. Daarnaast willen ouderen graag zo lang mogelijk hun onafhankelijkheid behouden en zelfstandig blijven wonen.
Reablement biedt een antwoord op deze opgave. Het is een activerende ziens- en werkwijze, die mensen helpt om (weer) zelfstandig te doen wat voor hen betekenisvol is. Het vertrekpunt is niet: ‘welke zorg heeft u nodig?’, maar ‘wat is voor u kwaliteit van leven en op welke manier kunnen we daar aan bijdragen?’
In Apeldoorn hebben zorg-, en welzijnsorganisaties er bewust voor gekozen om dit reablement-gedachtengoed interdisciplinair vorm te geven: professionals werken samen vanuit één gezamenlijke doelstelling (lees behoefte) van de inwoner. Met zoveel mogelijk inzet van eigen kracht en het netwerk in de wijk.
De uitdaging
Regionaal samenwerkingsverband VVT Apeldoorn & Zutphen heeft in 2021 een regiovisie op de ouderenzorg vastgesteld. Sindsdien werkt dit samenwerkingsverband aan de uitvoering van een aantal plannen; regionaal, subregionaal en lokaal.
Een van de ambities is om te gaan werken vanuit de principes van positieve gezondheid en reablement en op die manier tegelijkertijd twee doelen te bereiken: de zelfstandigheid en het welzijn van inwoners vergroten en de druk op langdurige thuiszorg verminderen. Om deze interdisciplinaire aanpak en werkwijze te implementeren, kreeg Spectrum de opdracht om als projectleider deze beweging op gang te brengen en verbindingen te leggen tussen alle verschillende niveaus. Eerst in Brummen en daarna in twee wijken in Apeldoorn.
Eerst wat meer over reablement
Voor wie Reablement een nieuw concept is lichten we het graag eerst even toe. Reablement is geen methode maar een zienswijze, die draait om het versterken van eigen regie bij ouderen en mantelzorgers, het voorkomen van onnodige zorg en het benutten van wat mensen wél kunnen. Kern zijn drie uitgangspunten:
- we nemen niet over wat mensen zelf kunnen;
- we helpen mensen opnieuw te leren wat ze niet meer kunnen;
- we zorgen samen voor een oplossing voor wat overblijft.
Eigen regie en uitgaan van wat een cliënt wél kan, is al langere tijd een leidend principe in zorg en welzijn. Maar reablement gaat een stap verder door cliënten te vragen wat voor hen het belangrijkste is op het gebied van zelfstandigheid, gezondheid en levensvreugde. Om daar de motivatie uit te putten om handelingen opnieuw te leren of met een hulpmiddel te leren omgaan. Achter een zorgvraag zit geregeld (ook) een heel andere hulpvraag. Achter veelgevraagde hulp bij het douchen of aantrekken van steunkousen zit vaak een ander probleem verscholen, zoals rouw, eenzaamheid of gebrek aan structuur. Dan kan een maatje, aansluiten bij activiteiten of psychische ondersteuning van grotere betekenis zijn dan hulp bij ADL ooit kan bieden.
Bij een reablementtraject is al vanaf de intake een team van professionals betrokken uit verschillende disciplines, die nauw samenwerken om gezamenlijk het door de cliënt geformuleerde persoonlijke doel te bereiken. Dat gebeurt door in relatief korte tijd intensief te trainen en te beoordelen wat informele hulp, welzijn en mantelzorgondersteuning kunnen toevoegen. In Apeldoorn zijn wijkverpleging, ergo- en fysiotherapie, welzijn en mantelzorgondersteuning partners.
Voor zorgprofessionals is het flink wennen om volgens deze principes te werken en het automatisme te laten varen dat een hulpvraag die bij de wijkzorg binnenkomt niet per se een zorgvraag is.
Onze aanpak
Om reablement in praktijk te brengen, moeten alle betrokken beroepskrachten in hun vezels krijgen wat dit betekent voor hun vertrouwde aanpak en intensief samenwerken op een stuk van hun werk waar ze gewend waren autonoom te handelden. Dat is dan ook een van de belangrijkste pijlers waarop we hebben ingezet met scholing, coaching on the job, intervisie met de professionals in de wijk en het bespreken van casuïstiek voor de beroepskrachten. Alleen mét de mensen op de werkvloer kun je werkelijk verandering teweegbrengen.
En dat vraagt de volle ruggensteun van de betrokken managers om de beweging binnen hun eigen organisatie op gang te brengen en verder te brengen. Ook hadden we oog voor het meebewegen van andere partners, zoals gemeente en huisartsen.
Bouke Scheerder ziet dit als de meest uitdagende kant van zijn rol als projectleider: “Het vraagt continu schakelen tussen werkvloer, management en andere stakeholders die je wilt informeren en betrekken om het gedachtegoed van reablement te verspreiden. Op het ene niveau ben je heel basic en praktisch met zorgprofessionals aan de slag om op een andere manier te leren denken en doen, terwijl je op directieniveau de vijf samenwerkingspartners op een lijn moet houden als het om de gedeelde ambities gaat. Tussendoor regel je met een externe partij een promotiecampagne en zijn er de nodige lezingen en bijeenkomsten om het gedachtegoed verder te brengen.”
“Natuurlijk heb ik als projectleider ook de zakelijke kant geregeld: de projectdoelstellingen en budget bewaken, de projectadministratie en -registratie uitvoeren en de voortgang monitoren.”
Het resultaat: impact voor inwoners
Als je naar de impact kijkt, is het belangrijkste resultaat dat de ambitie van de opdrachtgever dichterbij komt: dus dat de zelfstandigheid en het welzijn van inwoners vergroot en de druk op langdurige thuiszorg vermindert, door te gaan werken vanuit de principes van positieve gezondheid en reablement. Na twee jaar kunnen we constateren dat dat heel goed gelukt is. In 74% van de honderd trajecten is de afhankelijkheid van thuiszorg voorkomen, verminderd of gestopt. Mensen hebben hun mobiliteit vergroot (bijvoorbeeld veilig binnen en buiten lopen, traplopen), zijn onafhankelijk voor hun persoonlijke verzorging (zelfstandig douchen of steunkousen aan- en uittrekken of kunnen meedoen (zoals boodschappen doen en koken, autorijden, meedoen aan een activiteit). Deze resultaten zijn samengevat in een overzichtelijke visual.
Het resultaat: impact voor de de zorgprofessionals
Maar om die impact te realiseren zijn er achter de schermen heel andere resultaten neergezet:
- Er staat een vakinhoudelijk sterk aanjaagteam, dat elkaar onderling goed weet te vinden, ook buiten vaste overlegmomenten. Ook de samenwerking tussen zorg, paramedici of behandeldisciplines / therapeuten in de eerstelijn, welzijn en mantelzorgondersteuning komt steeds beter op gang en wordt als waardevol ervaren.
- Het lukt steeds beter om de reablement-principes toe te passen in adviesgesprekken en planvorming: dat wil zeggen het perspectief van de cliënt leidend maken en samen met doelen te bepalen.
- Leren en verbeteren is onderdeel van de routine. Door maandelijkse intervisie en ‘coaching on the job’ is er een structurele leeromgeving om casuïstiek te bespreken en werkwijzen aan te scherpen.
- Afspraken over het structureel vastleggen van doelen en resultaten dragen bij aan betere onderbouwing en effectmeting.
Een transitie als de implementatie van reablement is niet in twee jaar klaar, maar de rol van Spectrum is wel afgerond. Met wat er staat kunnen de organisaties zelfstandig verder met de verbeter- en ontwikkelpunten voor het komende jaar, waarmee we onze rol afsluiten.
-
Thema
Wonen, welzijn en zorg
-
Opdracht Implementeer het reablement gedachtegoed in onze werkwijze