Een thuis voor iedereen in GMR Arnhem-Nijmegen: de afspraken staan
Op een krappe woningmarkt, is het voor iedereen lastig om een passende woning te vinden. Maar sommige mensen hebben nog minder kansen, omdat ze zich in een kwetsbare situatie bevinden, afhankelijk zijn van extra zorg of begeleiding of omdat zij hun leven (opnieuw) moeten opbouwen. Het overheidsprogramma Een thuis voor iedereen heeft als doel om de huisvesting voor deze groepen te verbetere[BS1] n. Dat wil zeggen: meer en evenwichtiger verdeeld. Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is een van koploplopers.
Op het snijvlak van wonen, welzijn en zorg werken standaardoplossingen vaak niet. De Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR) is de eerste regio die concrete afspraken heeft gemaakt om groepen die moeilijk zelfstandig een woning vinden, beter te helpen. Bouke Scheerder, adviseur op het thema Wonen, welzijn en zorg, begeleidde het proces om tot dit afsprakenkader te komen.
De uitdaging
Regionale samenwerking waarbij integrale afspraken worden gemaakt om tot goede oplossingen en vitale wijken te komen, is essentieel om juist deze kwetsbare groepen te huisvesten. Daarom hebben gemeenten, woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties binnen de GMR de handen ineengeslagen.
Procesbegeleider Bouke Scheerder licht toe dat de uitdaging niet alleen in het aantal woningen zit: “Mensen hebben niet alleen behoefte aan een toegankelijke woning en hulp aan huis, maar ook aan sociale interactie in hun directe omgeving. Het realiseren van een thuis voor iedereen is dus meer dan een woningbouwopgave; het gaat om het zorgen voor een goed leefklimaat in toekomstbestendige, vitale wijken. Dat is de rode draad in het afsprakenkader van de GMR en alle betrokken partners onderschrijven dit.”
Onze aanpak
Hoe pak je zo’n complexe opgave aan? Door het niet alleen op papier te regelen, maar het proces minstens zo belangrijk te maken als het eindresultaat.
“Niet alleen de afspraken op het papier zijn een doel, het proces zélf is ook een doel. Daarom moet daar voldoende tijd en aandacht voor zijn”, vertelt Bouke. Spectrum zorgde ervoor dat de plannen steeds verbonden bleven met de praktijk. “Over welke inwoners hebben we het nu precies? Dat hebben we heel bewust laten zien. Onder andere door werkateliers te organiseren en op werkbezoeken te gaan bij woonzorginitiatieven. We hebben ook nadrukkelijk de bewoners zelf aan het woord gelaten. Waar liepen zij tegenaan bij de zoektocht naar woonruimte? En hoe is hun ondersteuning geregeld? Deze aanpak lijkt simpel en vanzelfsprekend, maar bestuurders en beleidsmedewerkers staan soms wat verder van de praktijk af. Het is daarom goed om ze kennis te laten maken met de doelgroep en vooral met de goede oplossingen.”
Daarnaast werd de opgave letterlijk zichtbaar en voelbaar gemaakt. Op basis van echte cijfers uit de regio is een serious game ontwikkeld. In dat spel werd de complexiteit van de woon- en zorgopgave inzichtelijk voor ambtenaren en wethouders. Door te spelen kwamen verschillende belangen op tafel, groeide het begrip voor elkaars positie en ontstonden de bouwstenen voor regionale afspraken. Woningcorporaties en zorg- en welzijnsorganisaties dachten actief mee over de ontwikkeling én uitvoering van de game.
Het resultaat
Het regionale afsprakenkader is de uitkomst van anderhalf jaar samenwerken, praten, rekenen en vooral: samen leren. Er zijn niet alleen afspraken gemaakt over nieuwbouw, het slimmer benutten van bestaande woningen, het stimuleren van doorstroming en het versterken van gemeenschappen in wijken.
Bouke: “Er is een waaier aan oplossingen nodig om de uitdaging, die in de toekomst groter zal worden, aan te kunnen gaan. Denk aan het inzetten van technische innovaties, slimme combinaties van gemengd wonen en inzetten op gemeenschapsvorming. We moeten daarnaast ook als maatschappij leren anders met elkaar om te gaan. Hoe zorgen we ervoor dat mensen meer naar elkaar omkijken en voor elkaar zorgen? En wat vraagt dat van de verschillende organisaties in de wijk? We moeten wijken gaan faciliteren. En dat vraagt ook om van gebaande paden af te gaan.”
In totaal duurde het proces in de regio rond Arnhem en Nijmegen anderhalf jaar. Bouke: “Het afsprakenkader ligt er nu. De komende tijd wordt een verdere uitwerking van de afspraken op papier gezet. Bijvoorbeeld voor een regionale bemiddelingstafel om te zorgen dat inwoners op een passende plek terechtkomen, waar ze de juiste zorg en ondersteuning kunnen ontvangen.”
Voorbij De GMR
Koploper GMR heeft als eerste een afsprakenkader ondertekend. Andere partijen schakelden daarna ook adviseurs van Spectrum in voor dit vraagstuk. De provincie Overijssel vroeg ons het gesprek met gemeenten te begeleiden. Collega Renske schreef er het blog Een serieus spelletje eerlijk verdelen over. Ook in de regio Stedendriehoek begeleidden we de samenwerking en hetzelfde doen we in regio Rivierenland.
Vragen over deze materie of Spectrum inschakelen als begeleider? We hebben ervaring met dit samenwerkingsproces en helpen je graag verder.
Meer resultaat: het afsprakenkader concreet
De regio spreekt af dat er een verdeling van aandachtsgroepen komt op basis van inwoneraantal per gemeente, met een ingroeiperiode tot en met 2026 om lokaal beleid passend te maken. Op de volgende vier thema’s zijn verdere afspraken gemaakt:
- Vitale wijken waar wonen, zorg en welzijn met elkaar zijn verbonden.
Evenwicht in wijken door duurdere woningen in goedkopere wijken te bouwen en andersom, en inzet op preventie en welzijn. - Toewijzing voor doelgroepen binnen sociale huur.
75% van de beschikbare sociale huurwoningen wordt toegewezen aan regulier woningzoekenden en 25% wordt toegewezen aan urgenten. Ambitie om voor urgenten een regionale bemiddelingstafel op te zetten. - De taart vergroten voor overige groepen.
Elke gemeente houdt in nieuwbouwplannen expliciet ruimte over voor aandachtsgroepen. Maar dat is niet voldoende. Het benutten van mogelijkheden in de particuliere huur, koopsector en in de bestaande bouw zijn essentieel. - Wonen en zorg voor ouderen.
Een groot deel van de opgave zal moeten landen in de bestaande voorraad. De opgave wordt verder uitgewerkt in een regionaal uitvoeringsprogramma.
-
Thema
Wonen, welzijn en zorg
-
Opdracht Procesregie afsprakenkader huisvesting aandachtsgroepen GMR