Terug naar groen: met de Reis van de Held weer kleur brengen in Venray-West

Een wijk kun je zien als een stoplicht. Jarenlang stond Venray-West op groen: een fijne plek om te wonen. De afgelopen jaren verkleurde de wijk langzaam naar oranje. Er kwamen nieuwe bewoners met uiteenlopende achtergronden en verhalen. Een diversiteit die een rijkdom kan zijn, maar ook de sociale cohesie onder druk kan zetten. Ieder draagt zijn bagage met zich mee en soms eist dat al hun aandacht op. De sfeer in de wijk verandert

De gemeente Venray en de woningcorporatie Wonen Limburg maakten zich zorgen. Het stoplicht dreigde van oranje naar rood te springen. Ze zagen dat het contact en het gevoel van verbondenheid tussen bewoners onderling minder vanzelfsprekend werd. Het werd lastiger om elkaar te vinden en samen zorg te dragen voor een fijne en leefbare buurt.
Als veel bewoners te maken hebben met persoonlijke zorgen en uitdagingen is het ook niet verwonderlijk als zij weinig tijd en aandacht hebben voor de buurt. Een tuintje onderhouden of zwerfafval opruimen is dan niet het eerste waar je je druk over maakt.

De uitdaging

Hoe keer je die beweging en help je de wijk weer stap voor stap richting groen?
Geïnspireerd door wijkplaats BUUR, waarvan onze adviseur Melanie Reekers de initiatiefnemer is, klopt Wonen Limburg bij Spectrum aan: kan er een nieuwe ontmoetingsplek komen die de wijk weer samenbrengt?

Onze aanpak

Om erachter te komen wat de wijk daarvoor nodig heeft, ging Melanie de wijk in. Al gauw bleek dat Venray-West geen tekort heeft aan ontmoetingsplekken, de verschillende groepen in de wijk komen simpelweg niet samen. Het contact tussen bewoners is niet vanzelfsprekend. Een nieuwe ontmoetingsplek zou volgens Melanie dat probleem niet oplossen.

Daarom koos ze ervoor om de wijk te verbinden via een expeditie. Ze nodigde zoveel mogelijk  bewoners uit om samen op avontuur te gaan. Als gemeenschappelijke taal koos ze voor kunst en ambacht, want die taal verstaat iedereen. De methode die ze in dit traject ontwikkelde (in samenwerking met Wonen Limburg (Karlijn Versteegen), CalXL (Sikko Cleveringa) en Kik Start (Christel Hoogland) is vastgelegd in een sociaal-artistieke routekaart: De Reis van de Held.

In de eerste fase, oproep tot avontuur, van de reis stond kennismaken centraal. Een talentmakelaar van Wonen Limburg, zelf wijkbewoner, belde bewoners persoonlijk op om mee te doen. Er ontstond een grote reisgroep die elkaar en de wijk beter leerde kennen, onder meer door foto's te maken van favoriete plekken en plekken die beter konden. Vanuit de slogan "neem je buren mee" groeide de groep verder en kwam de vraag op tafel: wat hebben we nodig om meer verbinding te krijgen?

In fase twee, over de drempel stappen, zetten de bewoners samen met kunstenaars de eerste ideeën om in artistiek antwoorden. Zo ontstond het straatmuseum: een museum van één dag waarin bewoners persoonlijke voorwerpen op sokkels in de straat zetten en hun verhaal deelden met elkaar. Letterlijk kleur in de wijk bracht de stokrozenactie. Allemaal manieren om contact te maken, talenten op te sporen, verhalen te ontdekken. De mevrouw van 73 die zonder enige ervaring vol enthousiasme flyers ging ontwerpen, is maar een van de vele voorbeelden.

Fase drie: het verschil maken, de beweging groeide uit tot een succesvol buurtfeest. Nog veel meer mensen doen mee aan het straatmuseum met voorwerpen uit de wijk, er is een clinic stokrozengerechten, een 3D portretactie en optredens van buurtbewoners, waaronder een jonge rapper uit de wijk. Ieders talent werd ingezet en zo ontstond een gezellige, kleurrijke middag die om herhaling vroeg.

Fase vier, thuiskomen, is de evaluatie met elkaar. Bewoners bedachten onder andere krantenkoppen over hun ervaring. Eén kop treft het goed: Deze wijk zal altijd kleurrijk blijven. Het verwoordt de feiten, niet een wens. De bewoners hebben het zelf laten zien.

Het resultaat

De bewonersgroep die zich rond het stokrozenverhaal had gevormd, wilde niet stoppen na het feest. Wijkbewoners zijn echt ‘aan’ gegaan op het groen en het samenkomen. Daar zijn ze mee verder gegaan. Eerst nog samen met de kunstenaar en betrokken welzijnsorganisatie om later zelfstandig verder te kunnen gaan. Zo blijft de beweging die met de expeditie op gang kwam, doorlopen in de wijk zelf.

Dat is geen vanzelfsprekend resultaat en er is geen garantie vooraf. In een wijk waar de leefbaarheid onder druk staat, kun je niet vastleggen dat na een bepaalde periode de bewoners het zelf moeten kunnen. Soms is er genoeg veerkracht aanwezig en is het de kunst die aan te zetten. Er zijn ook wijken die een gids nodig blijven hebben om initiatieven te verankeren. De groep doet het werk zelf, maar heeft de veilige kaders die een gids stelt nodig. Wonen Limburg zette daarom een talentmakelaar in.
De Reis van de held besteedt daarom ook veel aandacht aan de borging van de ontstane beweging in het lokale netwerk.

Dit project maakt ook duidelijk dat het belangrijk is om niet alleen een nul-meting te doen, maar daarna de kleur van het stoplicht in de gaten te blijven houden. Ook als de groep zelfstandig verder gaat. Staat het nog steeds op groen of is het tijd om bij te sturen?

De Reis van de Held is een routekaart voor sociaal-artistiek werken in een overbelaste of overspannen wijk. Door de talenten te benutten van de wijkbewoners raakt de wijk stap voor stap weer gezond en veerkrachtig. Deze methode is gebaseerd op de aanpak van Joseph Campbell: Hero’s Journey, die psychologen en therapeuten gebruiken om mensen te helpen bij verandering en herstel.